Ngưỡng cửa bước vào 2021 cũng mở ra chương mới cho hoạt động đầu tư theo phương thức đối tác công – tư (PPP) tại Việt Nam. Theo sau đạo luật đầu tiên về PPP, con đường và cơ hội của nhà đầu tư tiếp tục được Chính phủ làm rõ bởi Nghị định 28/2021/NĐ-CP (Nghị định 28) và Nghị định 35/2021/NĐ-CP (Nghị định 35) vừa có hiệu lực từ đầu tháng 4. Trong đó, có một số quy định mà nhà đầu tư cần cân nhắc để tính đúng đáp số cho bài toán tối ưu lợi ích khi tham gia PPP.

Công bố lĩnh vực và quy mô tối thiểu dự án PPP

Nhằm phát triển cơ sở hạ tầng quốc gia, “sân chơi” PPP đòi hỏi nhà đầu tư có đủ năng lực tài chính hợp tác với nhà nước chỉ trong sáu lĩnh vực trọng điểm mà Luật PPP 2020 công bố. Theo đó, Nghị định 35 cụ thể hóa và chỉ rõ quy mô tối thiểu của dự án theo từng lĩnh vực như sau:

Lĩnh vựcDự án cụ thểQuy mô tối thiểu (tỷ VNĐ)
Giao thông vận tảiĐường bộ; đường sắt; đường thủy nội địa; hàng hải; hàng không1.500
Lưới điện, nhà máy điệnNăng lượng tái tạo500
Lưới điện, nhà máy điệnNhiệt điện than hoặc khí; điện hạt nhân; lưới điện (trừ dự án thuộc độc quyền nhà nước v.d. truyền tải điện)1.500
Thủy lợi, cấp, thoát nước và xử l‎ý chất thải 200
Y tếCơ sở khám chữa bệnh; y tế dự phòng; kiểm nghiệm100
Giáo dục – đào tạo (GD-ĐT)Cơ sở hạ tầng, vật chất, trang thiết bị cho GD-ĐT, dạy nghề100
Hạ tầng công nghệ thông tin (CNTT)Hạ tầng kinh tế số; hiện đại hóa CNTT trong cơ quan nhà nước; cơ sở, trung tâm dữ liệu; nền tảng, ứng dụng, dịch vụ quốc gia, v.v.200

Như vậy, nhà đầu tư cần cân nhắc về lĩnh vực được thực hiện và nguồn tiền huy động tương ứng bỏ vào dự án trước khi đặt chân vào “sân chơi” này.

Cụ thể hóa tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư

Bên cạnh năng lực, Luật PPP còn yêu cầu nhà đầu tư độc lập về pháp l‎ý và tài chính với bên liên quan. Tiếp tục hướng đến sự khách quan trong lựa chọn nhà đầu tư, Nghị đinh 35 làm rõ các khía cạnh của yêu cầu trên:

  • Nhà đầu tư không được sở hữu vốn hoặc có quan hệ công ty mẹ-công ty con với bất kỳ nhà thầu tư vấn nào trong dự án.
  • Mỗi nhà đầu tư và nhà thầu tư vấn của dự án không được sở hữu trên 30% vốn của cùng một tổ chức, cá nhân khác.
  • Nhà đầu tư và cơ quan nhà nước liên quan, bên mời thầu không được sở hữu trên 50% vốn của nhau.
  • Nhà đầu tư theo mô hình công ty mẹ-công ty con phải cùng đứng tên trong một hồ sơ đầu thầu đối với dự án.

Do đó, nhà đầu tư cần đặc biệt lưu ý các yêu cầu ngăn chặn xung đột lợi ích nêu trên, tránh nguy cơ “bị loại từ vòng gửi xe”.

Làm rõ đấu thầu rộng rãi

Luật PPP 2020 lần đầu tiên ấn định đấu thầu rộng rãi là hình thức mặc định đề lựa chọn nhà đầu tư. Theo đó, Nghị định 35 làm rõ rằng, tùy vào số lượng và quốc tịch của nhà đầu tư, đấu thầu rộng rãi có thể có sơ tuyển hoặc không sơ tuyển, quốc tế hay trong nước. Cụ thể: (1) có sơ tuyển nếu có ít nhất 06 nhà đầu tư quan tâm và (2) đấu thầu quốc tế nếu có ít nhất 01 nhà đầu tư nước ngoài quan tâm.

Nhờ đó, nhà đầu tư xác định dễ dàng số lượng và thành phần “đối thủ”, để đề ra chiến lược dự thầu phù hợp.

Chia sẻ doanh thu như thế nào?

Cơ chế chia sẻ lợi ích và rủi ro giữa nhà nước và doanh nghiệp theo doanh thu tăng, giảm là điểm sáng của Luật PPP 2020. Chung tinh thần “chia ngọt sẻ bùi”, “đồng cam cộng khổ, Nghị định 28 đã xây dựng khung pháp l‎‎ý chi tiết cho cơ chế này, cụ thể:

 Doanh thu tăngDoanh thu giảm
ThuếĐược trừ vào thu nhập tính thuếKhông phải chịu thuế VAT
Thủ tụcDoanh nghiệp dự án nộp vào Kho bạc Nhà nướcCơ quan nhà nước có liên quan gửi yêu cầu thanh toán cho Bộ Tài chính (đối với dự án cấp trung ương) hoặc Sở Tài chính (đối với dự án cấp tỉnh)
Thời hạn60 ngày từ ngày có báo cáo kiểm toán của Kiểm toán Nhà nước60 ngày từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ

Như vậy, nhà đầu tư cần nắm rõ để tránh vi phạm nghĩa vụ chia sẻ doanh thu tăng cũng như tận dụng quyền yêu cầu nhà nước chi trả doanh thu giảm, đảm bảo lợi ích chính đáng của mình.