Vướng vào tranh chấp dai dẳng với người lao động (“NLĐ”) bị kỷ luật chắc chắn là trải nghiệm không hề dễ chịu với mọi doanh nghiệp. Bởi vậy, nắm rõ thay đổi trong quy định pháp luật về nội quy, kỷ luật lao động luôn cần thiết và lại càng cấp thiết khi Bộ luật Lao động (“BLLĐ”) 2019 sắp có hiệu lực từ đầu năm tới.

Nội quy: bắt buộc 100%

Nội quy bằng văn bản hiện tại không phải là vật bất ly thân với doanh nghiệp có dưới 10 nhân viên làm việc.

Với BLLĐ 2019, điều này sẽ thay đổi: tất cả người sử dụng lao động (“NSDLĐ”)  đều phải ban hành nội quy. Nội quy có thể không cần bằng văn bản (nếu dưới 10 NLĐ); còn nếu bằng văn bản, nội quy sẽ có hiệu lực phụ thuộc quyết định của NSDLĐ.

Đồng thời, để đăng ký nội quy, bên cạnh Sở Lao động cấp tỉnh nơi mình đặt trụ sở, doanh nghiệp sẽ có thể gửi đến địa chỉ mới là Phòng Lao động cấp huyện (nếu được Sở Lao động ủy quyền).

Thêm 3 nội dung bắt buộc trong nội quy

NSDLĐ sẽ cần cập nhật nội quy để ghi nhận thêm một số nội dung mới mà pháp luật yêu cầu: (1) ghi nhận cơ chế phòng chống và xử lý quấy rối tình dục (ngoài ra, NLĐ có hành vi này sẽ bị sa thải), (2) liệt kê các trường hợp tạm chuyển NLĐ làm việc khác với hợp đồng lao động (“HĐLĐ”), (3) chỉ rõ người có thẩm quyền xử lý kỷ luật trong doanh nghiệp.

Quy định này thể hiện phản ứng của pháp luật và đòi hỏi doanh nghiệp ý thức đầy đủ hơn về nạn “gạ tình” đang nhức nhối trong môi trường làm việc nhất là với giới nữ. Bên cạnh đó, các trường hợp tạm chuyển làm việc khác bị giới hạn rõ nhằm ngăn ngừa doanh nghiệp lạm dụng để thỏa mãn nhu cầu hoạt động mà bất chấp quyền lợi nhân viên.

Đặc biệt, doanh nghiệp sẽ được trao quyền để chủ động chỉ định những ai ký quyết định kỷ luật trong nội quy. Một mặt, điều này tăng cường tính minh bạch, rõ ràng; mặt khác, nó giúp thủ tục xử lý kỷ luật linh hoạt hơn so với hiện nay (chỉ người giao kết HĐLĐ bên phía doanh nghiệp mới có thẩm quyền trên).

Phạm vi áp dụng kỷ luật: nội quy không còn là duy nhất

Pháp luật hiện hành tuyên bố NSDLĐ chỉ có thể kỷ luật NLĐ có hành vi vi phạm nội quy. “Không có nội quy, không có vi phạm kỷ luật” là sợi chỉ đỏ xuyên suốt nhiều điều khoản trong BLLĐ hiện hành.

Thậm chí, dù chính BLLĐ 2012 đã chỉ rõ các trường hợp sa thải, nhưng nếu doanh nghiệp sơ suất không tích hợp vào nội quy thì giá trị của quyết định sa thải vẫn là con số không tròn trĩnh. Nhiều lỗ hổng pháp lý và tranh chấp có cái kết đắng với NSDLĐ đã phát sinh bởi cách tiếp cận cứng nhắc này.

Sự bó buộc ấy sẽ được hóa giải khi BLLĐ mới sắp mở rộng phạm vi áp dụng kỷ luật ra ngoài nội quy. Cụ thể, NLĐ vi phạm thỏa thuận trong HĐLĐ hoặc pháp luật lao động cũng có thể bị kỷ luật. Nhờ đó, doanh nghiệp có thêm “khí giới” nhằm xử lý kịp thời, thích đáng mọi hành vi sai trái của NLĐ và xây dựng môi trường làm việc có trật tự, lành mạnh, hiệu quả.