Kể từ khi ra mắt năm 2017, thị trường chứng khoán phái sinh vẫn luôn là một kênh thu hút nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư. Song hành với sự phát triển của thị trường, quy định của pháp luật cũng đã có những điều chỉnh, thông qua việc ban hành Luật chứng khoản 2019 với các quy định bổ sung về chứng khoán phái sinh. Thông tư 58/2021/TT-BTC (“Thông tư 58”) sắp có hiệu lực vào 27/8/2021 cũng góp phần hoàn thiện hệ thống các quy định về loại giao này trong Luật chứng khoán 2019 cũng như Nghị định 158/2020/NĐ-CP.

Nghĩa vụ ký quỹ của Thành Viên Bù Trừ

Một trong các nghĩa vụ của công ty chứng khoán, ngân hàng được cho phép thực hiện bù trừ, thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh (“Thành Viên Bù Trừ”) là thực hiện ký quỹ bù trừ. Điều này đảm bảo nghĩa vụ thanh toán giao dịch chứng khoán phái sinh của nhà đầu tư và Thành Viên Bù Trừ.

Về cơ bản, Thông tư 58 kế thừa các quy định về ký quỹ bù trừ từ các văn bản trước đây, ngoại trừ một thay đổi tích cực trong mô hình từ ký quỹ trước sang ký quỹ sau. Cụ thể, Thành Viên Bù Trừ chỉ phải nộp mức ký quỹ do Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam (“TCTLKBTCK”) yêu cầu cho các vị thế đứng tên mình mà vẫn còn đang lưu hành sau giờ giao dịch, thay vì phải nộp trước khi thực hiện giao dịch như mô hình tiền nhiệm. Đây là sự điều chỉnh phù hợp với sự thay đổi liên tục của các giao dịch trên thị trường chứng khoán, giảm bớt gánh nặng cho nhà đầu tư và Thành biên bù trừ.

Nghĩa vụ báo cáo cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước

Thông tư 58 quy định khá rõ các trường hợp phải thực hiện báo cáo, gồm: (i) báo cáo định kỳ, (ii) báo cáo bất thường và (iii) báo cáo theo yêu cầu để phục vụ công tác quản lý giám sát của Ủy ban chứng khoán Nhà nước. Các biểu mẫu báo cáo cũng được cung cấp trong phần phụ lục của Thông tư 58. Nhờ đó, các đối tượng có phải báo cáo như tổ chức kinh doanh chứng khoán phái sinh, Thành Viên Bù Trừ và một số đối tượng khác có thể thuận tiện hơn trong việc tuân thủ nghĩa vụ của mình.

Sửa lỗi sau giao dịch chứng khoán phái sinh

Trên thực tế, một số lỗi có thể xảy ra làm ảnh hưởng đến quá trình thực hiện giao dịch, Thông tư 58 quy định cách xử lý của TCTLKBTCK đối với một số lỗi phổ biến sau:

Một là lỗi giao dịch thiếu thông tin tài khoản

Lỗi này xảy ra khi thông tin tài khoản của khách hàng chưa cập nhật trên hệ thống thanh toán. Để khắc phục, TCTLKBTCK sẽ yêu cầu Thành Viên Bù Trừ cập nhật thông này trên hệ thống và sửa giao dịch được thực hiện về đúng tài khoản của khách hàng. Tuy nhiên, nếu không nhận được thông tin cập nhật sau khi yêu cầu, TCTLKBTCK sẽ sửa giao dịch về tài khoản tự doanh của Thành Viên Bù Trừ.

Hai là lỗi giao dịch bị đình chỉ do vi phạm quy định về ký quỹ, giới hạn vị thế, giới hạn khối lượng mở của TCTLKBTCK

Lỗi này xảy ra khi giao dịch đóng vị thế có số lượng vị thế khớp lệnh lớn hơn số lượng vị thế đối ứng trên tài khoản, khi đó, TCTLKBTCK sẽ sửa giao dịch về tài khoản tự doanh của Thành Viên Bù Trừ.

Với các trường hợp khác, không có quy định cách thức giải quyết cụ thể mà TCTLKBTCK sẽ linh hoạt xem xét, báo cáo Ủy ban chứng khoán Nhà nước chấp thuận để xử lý tùy từng trường hợp. Trước khi TCTLKBTCK được chính thức thành lập và hoạt động, các quy định về nghiệp vụ của TCTLKBTCK sẽ do Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam thực hiện. Các quy định về hoạt động ký quỹ, sửa lỗi sau giao dịch nêu trên cũng chỉ được áp dụng kể từ ngày chính thức triển khai hoạt động ký quỹ theo hệ thống công nghệ thông tin mới cho thị trường chứng khoán.