Hiến pháp là luật cơ bản của quốc gia, còn Điều lệ là luật cơ bản của doanh nghiệp, có vai trò lớn trong xây dựng và duy trì cách tổ chức và hoạt động hiệu quả cho doanh nghiệp. Quy mô của công ty đại chúng càng khiến bản văn Điều lệ càng trở nên quan trọng.

Do đó, với Mẫu Điều lệ mới kèm theo Thông tư 116/2020/TT-BTC về quản trị công ty đại chúng (thay thế Thông tư 95/2017/TT-BTC) có hiệu lực từ ngày 15/02/2021 (“Mẫu Điều lệ mới”), những thay đổi sau đây cần được các công ty đại chúng tham khảo để cập nhật trong Điều lệ hiện hành của mình.

Sửa đổi nghĩa vụ của cổ đông về vốn và cổ phần

Theo đó, cổ đông có quyền yêu cầu công ty cấp lại cổ phiếu mới nhưng phải cam kết chịu trách nhiệm nếu có tranh chấp phát sinh. Quy định mới này tạo hàng rào bảo vệ cho công ty đại chúng khỏi những khiếu kiện có thể xảy ra liên quan việc cấp lại.

Đồng thời, nếu cổ đông đăng ký mua mà chưa thanh toán hết số cổ phần thì cổ đông phải chịu trách nhiệm đối với nghĩa vụ tài chính của công ty phát sinh do thanh toán chậm tương ứng số cổ phần đã đăng ký. Thay vì yêu cầu thanh toán đủ gốc và lãi, sự thay đổi này là biện pháp hiệu quả hơn để đòi hỏi cổ đông giữ đúng cam kết. Ngoài ra, tiếp nối quy định của pháp luật doanh nghiệp và sửa chữa một sự thiếu sót lạ lùng của mẫu Điều lệ cũ, Mẫu Điều lệ mới nêu rõ cổ đông không được rút vốn bằng cổ phần phổ thông đã góp dưới mọi hình thức, trừ trường hợp mua lại.

Mở rộng quyền cổ đông

Lấy cảm hứng từ Luật Doanh nghiệp 2020, Mẫu Điều lệ mới (i) thay đổi quyền của cổ đông ứng với tỷ lệ sở hữu cổ phần và (ii) bãi bỏ điều kiện về thời hạn nắm giữ cổ phần liên tục ít nhất 06 tháng để cổ đông thực hiện quyền.

Theo đó, quyền đề cử ứng viên vào Hội đồng quản trị hoặc Ban kiểm soát chỉ thuộc về cổ đông/nhóm cổ đông nắm giữ 10% tổng số cổ phần phổ thông nếu Điều lệ không quy định tỷ lệ nhỏ hơn (thay vì 5% như trước đây). Mẫu Điều lệ mới cũng bổ sung đối với cổ đông/nhóm cổ đông nắm giữ 5% quyền kiến nghị vấn đề họp Đại hội đồng cổ đông và quyền xem xét, tra cứu, trích lục nhiều tài liệu liên quan Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát (nếu không phải bí mật kinh doanh của công ty đại chúng).

Đại hội đồng cổ đông và Ban kiểm soát

Không còn giới hạn số lượng thành viên Ban kiểm soát (03 người trong quy định cũ), Mẫu Điều lệ mới còn bổ sung một số quyền hạn của Ban kiểm soát: xây dựng quy chế hoạt động của mình; tiếp cận hồ sơ, tài liệu của công ty đạ chúng lưu giữ tại nơi làm việc; đến nơi làm việc của quản lý và nhân viên trong giờ làm việc, yêu cầu Hội đồng quản trị, Giám đốc cung cấp tài liệu về quản trị, điều hành công ty đại chúng, etc.

Về Đại hội đồng cổ đông, theo Mẫu Điều lệ mới, cuộc họp của cơ quan này chỉ cần đạt túc số trên 50% tổng số phiếu biểu quyết (thay vì 51% như trước đây). Tỷ lệ tương tự cũng được áp dụng để  thông qua Nghị quyết bằng cách lấy ý kiến cổ đông.

Mẫu Điều lệ mới trong Thông tư 116/2020/TT-BTC là hình mẫu tốt để công ty đại chúng cập nhật sự thay đổi về quy định pháp luật phù hợp với Luật Doanh nghiệp 2020 và Luật Chứng Khoán 2019 có hiệu lực từ đầu năm nay.