Trong bối cảnh toàn cầu hóa, dòng vốn nước ngoài đổ về Việt Nam ngày mạnh mẽ, tiếp thêm nguồn lực cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, có một số “chốt kiểm soát” mà pháp luật đặt ra đòi hỏi nhà đầu tư nước ngoài tuân thủ. Để không phải đau đầu với yêu cầu, thủ tục tiếp nhận nguồn vốn nước ngoài, doanh nghiệp cần nắm các quy định mới liên quan đến nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp có vốn nước ngoài mà Luật Đầu tư 2020 vừa mang đến từ ngày 01/01/2021.

Ngành, nghề được đầu tư, kinh doanh: “Chọn bỏ” thay “chọn cho”

Lâu nay, nhà đầu tư nước ngoài phải tự xác định ngành nghề được phép đầu tư, kinh doanh ở Việt Nam và những điều kiện đi kèm trong các quy định phân tán tại nhiều văn bản pháp luật. Cách tiếp cận “chọn cho” này gây không ít khó khăn cho nhà đầu tư và doanh nghiệp, giới hạn họ trong phạm vi miền đất vừa chật hẹp, vừa mơ hồ và phức tạp.

Thay đổi bước ngoặt về tư duy, Luật Đầu tư 2020 cho ra đời quy định “mới toanh” mang tên “ngành nghề hạn chế tiếp cận thị trường”, đặt ra hành lang pháp lý mới cho nhà đầu tư nước ngoài theo phương pháp “chọn bỏ”. Theo đó, danh sách này bao gồm:

  • ngành nghề chưa được tiếp cận thị trường: nhà đầu tư nước ngoài hoàn toàn không được đầu tư kinh doanh.
  • ngành nghề tiếp cận thị trường có điều kiện: nhà đầu tư nước ngoài được thực hiện, miễn là đáp ứng những yêu cầu, điều kiện, chủ yếu về tỷ lệ sở hữu nước ngoài (room ngoại), hình thức, phạm vi hoạt động và các điều kiện khác.

Nhờ đó, lần đầu tiên nhà đầu tư nước ngoài có thể dự liệu trước rõ ràng cơ hội đầu tư kinh doanh tại Việt Nam. Danh mục các ngành nghề trên sẽ do Chính phủ công bố chính thức trong thời gian tới.

Tiếp nhận vốn nước ngoài thế nào theo quy định mới?

Xác định tổ chức kinh tế có vốn nước ngoài chi phối

Luật Đầu tư 2014 đưa ra cách tiếp cận và đối xử khác nhau với doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Cụ thể, doanh nghiệp sẽ được đối xử như nhà đầu tư nước ngoài nếu vốn nước ngoài chi phối, cụ thể có nhà đầu tư nước ngoài và/hoặc tổ chức kinh tế do nhà đầu tư nước ngoài chi phối nắm ít nhất 51% vốn điều lệ;

Doanh nghiệp có vốn nước ngoài dưới 51% sẽ được “trút bỏ gánh nặng”, được đối xử như nhà đầu tư trong nước và không cần đảm bảo điều kiện, yêu cầu riêng cho nhà đầu tư nước ngoài.

Tuy nhiên, theo Luật Doanh nghiệp, tỷ lệ trên 50% là đủ để xác định quyền biểu quyết đa số công việc của doanh nghiệp. Điều này khiến không ít doanh nghiệp bị chi phối bởi vốn nước ngoài không được đối xử như nhà đầu tư nước ngoài theo Luật Đầu tư. Để tạo sự nhất quán, Luật Đầu tư 2020 thay đổi tỷ lệ tối thiểu 51% thành 50%. Đây là thay đổi quan trọng mà doanh nghiệp có vốn nước ngoài chắc chắn cần nắm rõ để tránh xác định “nhầm vai”.

Thêm trường hợp nhà đầu tư nước ngoài phải đăng ký góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp

Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài phải được Nhà nước chấp thuận nếu: (1) góp vốn, mua lại đối với doanh nghiệp trong ngành, nghề kinh doanh có điều kiện với nhà đầu tư nước ngoài hoặc (2) việc góp vốn, mua lại dẫn đến vốn nước ngoài có tỷ lệ chi phối (ít nhất 51%).

Luật Đầu tư 2020 điều chỉnh các trường hợp trên, theo đó chỉ bao gồm: (1) việc góp vốn, mua lại doanh nghiệp có ngành, nghề tiếp cận thị trường có điều kiện và làm tăng room ngoại, (2) thay đổi tỷ lệ 51% xuống 50%.

Luật Đầu tư 2020 cũng bổ sung trường hợp mới là nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua lại doanh nghiệp có sổ đỏ tại đảo, cấp xã biên giới hoặc ven biển, hoặc khu vực ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh (Bộ Quốc phòng, Bộ Công an phải có ý kiến chấp thuận). Đây là biện pháp tiền kiểm đối với dự án của người nước ngoài tại địa bàn nhạy cảm, đảm bảo quốc phòng, an ninh.